21 مرداد، روز دریای خزر، فرصتی ارزشمند برای یادآوری اهمیت حفاظت از یکی از مهمترین و حساسترین اکوسیستمهای آبی منطقه و تأکید بر مسئولیت مشترک در قبال سلامت انسان، ایمنی فعالیتها و صیانت از محیط زیست است.
دریای خزر بهعنوان بزرگترین پهنه آبی بسته جهان، میان پنج کشور ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان قرار دارد و از ارزشهای زیستمحیطی، اقتصادی و اجتماعی قابلتوجهی برخوردار است. ویژگی بسته بودن این پهنه آبی موجب شده است که ورود آلایندهها و تغییرات اکولوژیک، آثار ماندگارتری داشته و ضرورت همکاری و مدیریت یکپارچه منطقهای بیش از پیش احساس شود. در همین راستا، کنوانسیون چارچوبی حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر، موسوم به کنوانسیون تهران، در سال ۲۰۰۳ به امضای کشورهای ساحلی رسید و از سال ۲۰۰۶ لازمالاجرا شد. این کنوانسیون با هدف پیشگیری و کنترل آلودگی، حفاظت از تنوع زیستی، مدیریت پایدار منابع طبیعی و تقویت همکاریهای منطقهای شکل گرفته است.
از منظر بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE)، حفاظت از دریای خزر موضوعی فراتر از حفاظت از یک پهنه آبی است. آلودگیهای نفتی و صنعتی، ورود فاضلاب و پسماند، تخریب زیستگاههای ساحلی، کاهش ذخایر آبزیان، تهدید گونههای ارزشمندی همچون فک خزری و تغییرات سطح آب میتوانند بهطور مستقیم یا غیرمستقیم بر سلامت جوامع ساحلی، امنیت غذایی و پایداری فعالیتهای اقتصادی اثرگذار باشند.
در حوزه بهداشت، پایش کیفیت آب و محصولات شیلاتی، کنترل منابع آلاینده و کاهش مواجهه انسان با آلایندههای شیمیایی و زیستی، از اقدامات اساسی برای حفاظت از سلامت جامعه محسوب میشود. در حوزه ایمنی نیز فعالیتهای نفت و گاز، حملونقل دریایی، بنادر و صنایع ساحلی، نیازمند مدیریت ریسک، آمادگی در برابر شرایط اضطراری و توانمندی مناسب برای مقابله با حوادثی همچون نشت نفت و مواد شیمیایی هستند.
از این رو، استقرار و تقویت نظام مدیریت HSE در فعالیتهای ساحلی و دریایی، با رویکردی پیشگیرانه و مبتنی بر ارزیابی ریسک، میتواند نقش مؤثری در کاهش حوادث، کنترل آلودگی و حفاظت از سلامت کارکنان، جوامع محلی و اکوسیستم داشته باشد.
روز دریای خزر یادآور یک پیام مهم است: سلامت انسان، ایمنی فعالیتها و حفاظت از محیط زیست از یکدیگر جدا نیستند. دستیابی به دریایی سالم و پایدار، مستلزم مشارکت دولتها، صنایع، جوامع محلی، مراکز علمی و تمامی ذینفعان و همچنین پایبندی به اصول توسعه پایدار و مسئولیتپذیری زیستمحیطی است.
“دریای خزر؛ سرمایهای مشترک، مسئولیتی مشترک و میراثی برای نسلهای آینده”
در این روز، میتوان با تأکید بر فرهنگ HSE، گامی مؤثر در جهت پیشگیری از آلودگی، کاهش ریسکهای زیستمحیطی، ارتقای ایمنی فعالیتهای دریایی و حفاظت از سرمایههای طبیعی برای نسلهای آینده برداشت.
روابط عمومی انجمن علمی دانشجویی ایمنی ، بهداشت و محیط زیست مرکز علمی کاربردی خانه کارگر اسلامشهر
